VOORBIJ

We zijn weer in Cairo. Het seizoen is voorbij. Na de plaatsing van de bovendorpel hebben we van zondag (de 15e dus) tm. dinsdag alles afgerond.

Met de afvoerkanalen zijn we een heel end op weg naar het openbare riool.

Dat is woensdag overigens door de opruimploeg voorlopig met schoon zand dichtgegooid, zodat we in het volgend seizoen de afvoerbuizen kunnen plaatsen en aansluiten.

Het achterhuis heeft overal de vloeren van de eerste verdieping erin en wat er volgend jaar nog moet worden opgebouwd is een fluitje van een cent.

Nu was na het incident met de bovendorpel de directeur van de SCA in Dachla niet meer gezien. Zondag niet, maandag niet en ook dinsdag niet, hoewel mij te verstaan was gegeven dat hij nog langs zou komen. Het proces-verbaal van werkbeëindiging kreeg ik wel, ook met zijn handtekening.

Ik was dan ook wel een beetje verbaasd toen ik woensdag Rizq nog even sprak en hij zei dat hij woensdag toch nog langs was geweest. Overigens niet alleen, maar met twee heren uit Cairo, die vertelden dat ze door de secretaris-generaal van de SCA, dr. Zahi Hawass, waren gestuurd om eens poolshoogte te nemen. Rizq vertelde dat ze zeer onder de indruk waren en dat ze, toen ze langs de nieuwe bovendorpel liepen, opmerkten hoe mooi die was......

Nu wacht alles weer op het volgende seizoen:

--

NEVER A DULL MOMENT.

Afgelopen week was de laatste volle week van dit seizoen. Dus zijn we bezig met afronden. Ondanks de problemen zijn nu drie huizen geheel voorzien van electrische leidingen, schakelaars, stopcontacten en lampen. De waterwerken komen niet klaar, maar de aanleg van de afvoeren schiet op. De gebetonneerde sleuven in de huizen zijn klaar en met bitumen bestreken.

De bekisting van het stuk naar de straat is ook klaar en morgen wordt het beton gestort.

De sleuven in de straat zijn ook op een oor na gevild

In het achterhuis liggen de vloeren er nu voor een groot deel in.

Alles in aanmerking genomen zijn we niet ontevreden. Alleen moest er nog een belangrijk onderdeel van het huis geplaatst worden, nml. de bovendorpel met de tekst van de oorspronkelijke bovendorpel die is verdwenen. Alles was in overeenstemming met de wensen van de Perm Cie klaargemaakt en dus zei ik donderdagmorgen dat we hem zouden plaatsen. Wie schetst mijn verbazing toen ik via de lokale inspecteur van al-Qasr te horen kreeg dat ik op bevel van zijn baas, de al eerder als dramatis persona opgevoerde opperbaas van islamitische en koptische oudheden in het goevernoraaat, dat niet mocht doen. De inspectrice kwam mij hetzelfde vertellen.

Weer met Cairo gebeld en weer kreeg ik te horen dat dat probleem werd opgelost. Er kwamen nog meer tussenpersonen aan te pas, maar het eind van het lied was, dat uiteindelijk een bewaker van oudheden mij kwam vertellen dat als ik de bovendorpel zou plaatsen, dat dan de politie er bij gehaald zou worden. Nu was er een agent ter plekke. Deze agent vertelde doodleuk dat hij er alleen was om mij te beschermen! Nou, toen hebben we de bovendorpel maar geplaatst en vastgenageld met speciale ouderwets gesmede lange spijkers.

En zo ziet hij er nu uit:

CRISIS!

Je zult het altijd zien; je bent even weg en dan gebeurt er van alles. Op vrijdag de 26e vertrok ik om Vreni en een groep vrienden in de Baharijja oase te ontmoeten. Ze waren gekomen om de woestijn en de oases te beleven en een kijkje te nemen bij het Qasr Dakhleh Project. Ik had daarvoor een weekje vrij genomen. Echter, toen we 's maandags in Dachla kwamen kreeg ik bericht dat de lokale chef van de SCA alle werkzaamheden m.b.t. het water en de electra had gestopt. Dat was dus crisis.

Na overleg met de toeziend ingenieur van de SCA in Cairo besloot ik gewoon door te gaan. Dus dinsdag gewoon aan het werk. Ik had al een paar keer eerder gezegd dat ik alleen zou stoppen met het water en de electra als ik daartoe een schriftelijk bevel zou krijgen. Mijn gedachte was dat dat toch niet zou gebeuren, omdat dat tegen het besluit van de Perm Com zou zijn en zoiets riekt naar insubordinatie.

Maar.... het gebeurde toch. De inspectrice bracht een schriftelijke aanwijzing van hem mee. Toen ging alles relatief snel. Ik belde met het hoofd van de Islamitische sector van de SCA in Cairo en las hem de aanwijzing voor. Hij zei me dat in een half uur alles geregeld zou zijn. En dat was het. Een half uur later kreeg ik allemaal telefoontjes  van verschillende echelons van de SCA met de mededeling dat die aanwijzing fout was, dat ik vooral door moest gaan en mij niet meer laten ophouden door zoiets.

Interessant was wel dat de crisis en de afwikkeling met het goede resultaat zich voor een belangrijk deel afspeelde terwijl ik de groep rondleidde en over het project vertelde.

Nog geen minuut na het laatste telefoontje werd begonnen met het mengen van cement. Dat gaat hier met mankracht en zonder betonmolen.

De bekisting voor de betonnen kanalen waarin de afvoerbuizen en de waterleidingen moeten komen werd geplaatst en het beton werd gestort.

Ook de bestelde afvoerbuizen werden meteen geleverd. Kort en goed, bij iedereen was er grote opluchting over de uitkomst en er werd gewerkt dat het een aard had.

Het laatse stuk restauratie vordert ook gestaag. Alle vloerbalken liggen er nu in en morgen beginnen we met de vloeren.

Het valt al goed te zien hoe mooi die grote zaal eronder er zal komen uit te zien.

Drie van de vijf huizen hebben nu alle electrische leidingen, klaar om te worden aangesloten. We zullen dit seizoen door al het gedoe niet met alles wat gepland was klaarkomen, maar na wat er nu is gebeurd, met het ingrijpen van hogerhand, is het niet waarschijnlijk dat er het volgend seizoen nog veel strobreden in de weg worden gelegd. We zien allen de toekomst met vertrouwen tegemoet.

De ostraca geven in elk geval een aanduiding over continuïteit in de na-Romeinse periode.

Het restaureren gaat eveneens gestaag door. In het achterhuis begint de trap zijn uiteindelijke vorm aan te nemen en de kleine overbrugging is geplaatst. Nu nog de grote overbrugging en dan kunnen de vloerbalken worden gelegd.

ELECTRA!

En inderdaad, de electricien kwam meteen zondagmorgen vroeg met zijn trawanten. Ze gingen meteen aan het werk in Bayt al-Qoerasji. Ze wisten allemaal kennelijk wat ze deden, want er werden leidinggootjes gekapt dat het een aard had.

Het mooie van mud brick is dat je als alles klaar is het gewoon dicht smeert met hetzelfde modder-zand mengsel dat voor het pleisteren is gebruikt en dan zie na drogen er helemaal niks meer van. Aan het eind van de week waren ze al op de bovenverdieping bezig en het is toch echt een groot huis met zijn 22 kamers.

Ondertussen ging het andere werk gewoon door en er het klagen van de meneer van het muurtje was opgehouden. Ze schoten lekker op met de trap daar en de pilaar komt ook al van de grond.

Ondertussen zijn Anetta Lyzwa-Piber en Paul Kucera met de opgraving begonnen op een plek die ongeveer boven de zuid-westelijke hoek van het Romeinse castrum moet liggen. Omdat dat stuk tot in de moderne tijd bewoond is geweest hopen we daar aanwijzingen te krijgen over de continuiteit van bewoning vooral tussen de vijfde eeuw en de negende eeuw. Dat is een periode waarover we heel weinig weten.

Na zo'n geslaagde week kon ik het niet laten om nog een keer de oude minaret op te gaan en te kijken naar hoe mooi de vijf gerestaureerde huizen er bij lagen:

DE MISSENDE TRAP EN ANDERE PERIKELEN.

Aan het begin van de week werden een stuk of dertig nieuwe arbeiders aangeworven. Een deel begon met de voorbereiding van de opgraving die de komende week gaat beginnen en een ander deel hielp met verder opruimen. Er werd lekker opgeschoten.

Dezelfde meneer die al eerder was komen zeggen dat we een muurtje verkeerd hadden gepland bleek nog meer noten op zijn zang te hebben. Hij vond dat er nog een muur (de meest rechtse op de foto) weg moest en dat de andere muur (naar links, parallel eraan) geen deuropening moest hebben. Omdat het voor ons niet principieel was, hebben we daar maar toe besloten. Ondertussen werden we toch nog steeds geconfronteerd met het probleem waar nu de trap daar naar de eerste verdieping moest komen, want daar was ook na verder graven niks van duidelijk geworden. We gingen dus gewoon met zijn zessen in discussie; de restaurateur, de vier meesters en ik, om te kijken of we konden bedenken wat het meest logisch was. Na lang wikken en wegen, werden we het eens over dat er een trap in twee gedeelten moest komen en dat het daarbij heel goed uitkwam dat die deuropening nu gesloten werd. Daar werd dinsdag danook meteen mee begonnen.

Donderdagmorgen komt Abd al-Ghaffaar, een van de jongere meesters, vertellen dat hij bij zijn grootouders langs was geweest. Ze hadden hem gevraagd wat hij nu aan het doen was. Toen hij vertelde met welk huis we nu bezig waren zei zijn grootmoeder dat zij dat huis wel kende, want ze had er gewoond toen ze klein was. “Nou" zei Abdoe (kort voor alle namen die met Abd beginnen), “en waar was dan de trap naar de eerste verdieping?" Die bleek dus precies daar geweest te zijn waar wij hem na redeneren gedacht hadden! Of eigenlijk, als ik eerlijk ben, denk ik dat de eigen en overgeleverde ervaring van met name de oude meesters gewoon de voor deze gebouwen natuurlijke indeling suggereerde.

De komst van de klagende meneer had ook nog een andere consequentie. Onze directeur van de plaatselijke SCA vond plotseling dat we maar niet met de aanleg van electra en waterleiding moesten beginnen, gezien het feit dat eigenaars nu allemaal bezwaar konden komen maken. Hij had al vaker allerlei redenen gevonden waarom dat toch maar niet moest gebeuren. Met ondersteuning van zijn onderdirecteur voor Dachla West en na raadpleging van het hoofdkantoor in Cairo werd duidelijk gemaakt dat de beslissing van de Perm Cie een beslissing was van het hoogste orgaan van de SCA en dat er dus niet aan getornd kon worden. Donderdag bracht de electricien zijn offerte. De overeenstemming was gauw bereikt en morgen beginnen we de nieuwe week met het electra! Eindelijk mag ik wel zeggen.

Ondertussen ging al het anderegewoon door. Er werd gepleisterd

en de mud brickproductie claimde steeds meer terrein.

En op donderdag was het weer betaaldag. Het werk houdt een half uur eerder, om half twee, op en meteen verzamelen de eerste gegadigden voor de inontvangstneming van het welverdiende loon.

Dat gebeurde zoals altijd in de mooie grote kamer op de tweede verdieping van Bayt al-Qoerasji waar ik gedurende het seizoen mijn kantoor heb ingericht.

--

Vrijdag stonden we niet te vroeg op en het was een beetje een katterige dag, maar vandaag gingen Vreni en ik een beetje toeren door een stukje woestijn dat midden in de oase ligt met mooi zand en uitzicht op de escarpment.

We konden het niet laten om toch nog even langs al-Qasr te gaan. Het blijft mooi, die eerste blik op de gerestaureerde huizen als je de hoek van het gangetje er naar toe om gaat:

                   

En toen we thuis kwamen was er koffie en de was hing te drogen. Alles was weer normaal.